W celu maksymalnej przejrzystości niniejszego opracowania przyjmijmy, że strona reprezentowana jest przez adwokata bądź radcę prawnego z wyboru i wartość przedmiotu sprawy jest znana.

Należy wziąć pod uwagę, że istnieje szereg przepisów mówiących o zwrotach, zwolnieniach, znoszeniu czy też rozdzielaniu określonych kosztów. Zagadnienia te ze względu na swą zawiłość nie będą stanowiły jednak przedmiotu naszych rozważań.

Problematyka kosztów, którymi klient może zostać obciążony przed rozpoczęciem postępowania sądowego w interesujących nas sprawach obejmuje kilka aspektów, na które składają się:

• koszty sądowe,
• opłaty za czynności adwokackie lub czynności radców prawnych,
• opłaty na poczet opinii biegłych sądowych,
• opłaty skarbowe od pełnomocnictw.

Kwestie te regulowane są w następujących aktach prawnych:

• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 ze zm.).
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2005 Nr 167 poz. 1398 ze zm.).
• Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz.U. 2006 nr 225 poz. 1635 ze zm.).
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. 2002 nr 163 poz. 1349 ze zm.) - dalej RozpOCRP
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. 2002 nr 163 poz. 1348 ze zm.) - RozpOCA
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w postępowaniu sądowym (Dz.U. 1975 nr 46 poz. 254 ze zm.).

Zacznijmy od analizy ustawy, bez której przedmiotowe postępowania nie miałyby racji bytu, a więc kodeksu postępowania cywilnego (KPC). Tytuł V tegoż aktu prawnego reguluje podstawowe zagadnienia związane z kosztami procesu.

W artykule 98 §3 ustawodawca określa, że do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

Zgodnie z §4 kwestie związane z wynagrodzeniem adwokata i radcy prawnego szczegółowo uregulowane zostały w ustawie o kosztach sądowych (KSU) i w odpowiednich aktach wykonawczych.

Ustawa ta zawiera również odpowiedź na pytanie czym są koszty sądowe. Według art. 2 ust. 1 obejmują one wspomniane wyżej opłaty oraz wydatki – w tym wynagrodzenie biegłych. Kosztami tymi obarczona zostaje strona, która w myśl ust. 2 wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Przejdźmy zatem do regulacji wyznaczających interesujące nas koszty. Nieprocesowe postępowanie o ustanowienie służebności przesyłu obarczone jest opłatą w wysokości 40 zł, pobieraną od wniosku o jego wszczęcie (art. 23 ust. 1 KSU) oraz opłatą w wysokości 200 zł za ustanowienie służebności (art. 39 ust. 1 pkt. 1 w zw. z art. 626 § 3 KPC). Aby dochodzić wypłaty wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości należy uiścić opłatę stosunkową wynoszącą 5% wartości przedmiotu sporu jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 000 zł (art. 13 ust. 1).

Opłaty za czynności adwokatów lub radców prawnych ustalane są w odniesieniu do stawek minimalnych, które szczegółowo uregulowano w odpowiednich rozporządzeniach (patrz RozpOCRP, RozpOCA). Warto zwrócić uwagę na fakt, że rozporządzenia te uzależniają wysokość opłat ustalanych w umowach z klientami od rodzaju i stopnia zawiłości sprawy, oraz wymaganego nakładu ich pracy.

Ponadto w szczególnie uzasadnionych przypadkach stawka opłaty może zostać ustalona poniżej stawki minimalnej, o ile przemawia za tym sytuacja materialna lub rodzinna bądź rodzaj sprawy.

Stawki minimalne za prowadzenie poszczególnych spraw przedstawiają się następująco:

• dla spraw dotyczących służebności – 240 zł;
• dla spraw o naruszenie posiadania – 156 zł.

Są one identyczne dla czynności adwokackich i czynności radców prawnych.

Klient w celu dowiedzenia zasadności swych roszczeń może zostać zobowiązany do poniesienia kosztów związanych z wynagrodzeniem biegłych, albo zaliczką na poczet ich wydatków. Wynika to z art. 288 KPC Biegły ma prawo żądać wynagrodzenia za stawiennictwo do sądu i wykonaną pracę.

Przewodniczący może przyznać biegłemu zaliczkę na poczet wydatków. Wspomniane wydatki uzależnione są od wielu kwestii i mają wpływ na wysokość wynagrodzenia biegłego.

Szczegółowo kwestia ta uregulowana została w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w postępowaniu sądowym. Za podstawę obliczenia wynagrodzenia biegłych przyjęto kwotę bazową dla osób będących pracownikami państwowej sfery budżetowej, której wysokość określa ustawa budżetowa.

Według §2 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia wynagrodzenie biegłych za wykonaną pracę wynosi za godzinę pracy od 1,2% do 1,7% podstawy obliczania. Stawka ta może jednak zostać podwyższona na wniosek zainteresowanego o 50%, jeżeli przemawia za tym złożony charakter problemu będącego przedmiotem opinii, bądź biegły ma dyplom ukończenia studiów wyższych lub dyplom mistrzowski oraz pełni funkcję biegłego sądowego nie krócej niż jedną kadencję lub rzeczoznawcy przez okres co najmniej pięciu lat (§2 ust. 3).

Biegłym posiadającym tytuł naukowy lub stopień naukowy przysługuje wynagrodzenie w wysokości: 3,7% (profesor), 2,9% (doktor habilitowany), 2,4% (doktor), liczone od kwoty bazowej. Biegli z zakresu geodezji i kartografii otrzymują wynagrodzenie według taryfy stanowiącej załącznik nr 3 do rozporządzenia (§4 ust. 1). Ponadto jeżeli rodzaj wykonanej przez biegłego pracy nie jest wymieniony w taryfie, przy określaniu wynagrodzenia stosuje się stawkę ustaloną w taryfie za pracę podobną do wykonanej przez biegłego (§4 ust. 2).

W razie niemożności określenia wynagrodzenia biegłego według taryfy wymienionej w ust. 1 stosuje się stawkę wynagrodzenia za godzinę pracy (§4 ust. 3). W przypadku kiedy rozporządzenie ustala dolną i górną granicę stawki wynagrodzenia, przy jego określaniu w szczególności należy brać pod uwagę kwalifikacje biegłego lub innych osób biorących udział w opracowaniu opinii lub w czynności sądowej, stopień złożoności problemu będącego przedmiotem opinii oraz warunki, w jakich opracowano opinię lub dokonano czynności sądowej (§10).

Klient zlecając prowadzenie sprawy w postępowaniu sądowym powinien liczyć się również z opłatą skarbową związaną z koniecznością złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa.

Opłata ta określona została w wykazie stanowiącym załącznik do ustawy o opłacie skarbowej i wynosi 17 zł. Nierzadko zdarza się jednak, że adwokaci lub radcy prawni ponoszą ją za klienta.

Źródło i więcej informacji:
Campter Odszkodowania