X
Uywamy plikw cookies, by uatwi korzystanie z naszego serwisu. Jeli nie chcesz, aby pliki cookies byy zapisywane na Twoim dysku,
zmie ustawienia swojej przegldarki. Wicej na temat naszej polityki prywatnoci znajdziesz tutaj.
Pole znajomemu| Forum
  1. Wypeniasz formularz online
  2. Otrzymujesz gotowe oferty
  3. Wybierasz najlepsz ofert
  4. Spotykasz si z agentem
  5. Podpisujesz dokumenty
PORWNAJ!
 
Sonda
Czy kupisz NNW dla dziecka?
Tak, kupi NNW oferowane przez szko
Tak, kupi mu indywidualn polis NNW
Tak, kupi NNW w ramach ubezpieczenia mieszkania
Nie
drukuj skomentuj artyku forum pole artyku znajomemu A A A

Zadouczynienie z art. 446 par. 4 k.c. i zadouczynienie z art. 448 k.c. - moliwo kumulacji

2009-11-12 11:20 czwartek
Anna Dbrowska
Zadouczynienie z art. 446 4 k.c. i zadouczynienie z art. 448 k.c. - moliwo kumulacji

Zmiana przepisw kodeku cywilnego dokonana ustaw z dnia 13 maja 2008 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny i niektrych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 731) spowodowaa rozszerzenie katalogu wiadcze nalenych najbliszym czonkom rodziny zmarego. Wprowadzona niedawno instytucja zadouczynienia z art. 446 4 k.c., wraz z  odszkodowaniem z art. 446 3 k.c. prowadzi do spjnoci systemowej, polegajcej na wspistnieniu uzupeniajcych si wiadcze.

Do Biura Rzecznika Ubezpieczonych trafio w ostatnim czasie zapytanie dotyczce moliwoci kumulacji roszcze z art. 446 4 k.c. oraz z art. 448 k.c. Pytanie to zrodzio si na kanwie dwch wyrokw Sdu Apelacyjnego w Gdasku: z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt I ACa 1137/07 oraz z dnia 23 wrzenia 2005 r., sygn. akt I ACa 554/05, w ktrych sd uzna, e mier osoby bliskiej spowodowana przez osob trzeci stanowi naruszenie dobra osobistego najbliszych czonkw rodziny zmarego.

W sentencji pierwszego z przywoanych wyrokw sd stwierdzi, e spowodowanie mierci osoby bliskiej - ma i ojca przez osob trzeci stanowi naruszenie dobra osobistego najbliszych czonkw rodziny zmarego - ony i dzieci, w postaci prawa do ycia w zwizku maeskim, posiadania ojca, ycia w penej rodzinie, w ktrej m matki jest ojcem jej dzieci. W drugim za przyj, e szczeglna wi rodzicw z dzieckiem, przysugujca zarwno dziecku, jak i rodzicom w prawidowo funkcjonujcej rodzinie, zasuguje na status dobra osobistego, podlegajcego ochronie prawnej przewidzianej w art. 24 1 k.c.

Powysze rozstrzygnicia sdu byy istotne, gdy przez wiele lat pod rzdami kodeksu cywilnego w doktrynie i orzecznictwie dominowa pogld, e najbliszym czonkom rodziny przysuguj w takich przypadkach jedynie roszczenia okrelone w art. 446 1-3 k.c.

Orzeczenia te zapady przed wprowadzeniem zadouczynienia z art. 446 4 k.c., niemniej nie straciy na aktualnoci.

Natomiast wobec braku wypracowanej praktyki oraz ugruntowanego orzecznictwa sdowego dotyczcego stosowania art. 446 4 k.c. na ich tle bd pojawia si wtpliwoci w zakresie relacji art. 446 4 k.c. i 448 k.c.

Naley przypomnie, e nowelizacj art. 446 k.c. wprowadzajc zadouczynienie za mier czonka najbliszej rodziny poprzedziy spory i dyskusje wrd przedstawicieli nauki oraz liczne orzecznictwo na temat koniecznoci kompensacji nie tylko szkd materialnych, ale rwnie cierpienia psychicznego wynikajcego ze mierci innej osoby. Dokonywano bardzo szerokich wykadni pojcia „sytuacji yciowej\" z art. 446 3 k.c. oraz podejmowano prby dochodzenia zadouczynienia wanie z art. 448 k.c. za naruszenie dobra osobistego, jakim jest wi czca osoby bliskie. Pojawiy si wreszcie orzeczenia, w ktrych wskazywano, e rozstrj zdrowia psychicznego bdcy nastpstwem utraty osoby najbliszej daje podstaw do roszczenia o zadouczynienie dla osb niebdcych bezporednio poszkodowanymi w wypadku.

Sigajc do uzasadnienia do rzdowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz ustawy - Kodeks postpowania cywilnego (druk sejmowy nr 81), w ktrym zawnioskowano o nowelizacj art. 446 k.c., naley przypomnie, e Rzecznik Praw Obywatelskich w wystpieniu z dnia 17 padziernika 2006 r. skierowanym do Ministra Sprawiedliwoci wnosi o zwikszenie ochrony ofiar wypadkw komunikacyjnych poprzez zamieszczenie w Kodeksie cywilnym przepisu o zadouczynieniu pieninym za krzywd z powodu mierci osoby najbliszej. Zaproponowano zmian art. 446 k.c., ktry wczeniej przewidywa wycznie przyznanie stosownego odszkodowania najbliszym czonkom rodziny zmarego, jeeli wskutek jego mierci nastpio znaczne pogorszenie ich sytuacji yciowej. Podnoszono przy tym, e skoro istnieje moliwo zadouczynienia w przypadku naruszenia dbr osobistych wskazanych w art. 23 K.c. (art. 24 w zw. z art. 448 k.c.), to tym bardziej taka moliwo powinna istnie w przypadku mierci osoby bliskiej, co w sposb istotny narusza sfer psychicznych odczu jednostki.

Uwzgldnienie propozycji zgoszonej przez Rzecznika Praw Obywatelskich oznaczao przywrcenie instytucji znanej Kodeksowi zobowiza,  ktr zastpio przytoczone unormowanie art. 446 3 K.c. Wedug art. 166 K.z. sd mg przyzna najbliszym czonkom rodziny poszkodowanego, ktrego mier nastpia wskutek uszkodzenia ciaa lub wywoania rozstroju zdrowia, lub instytucji przez nich wskazanej, stosown sum pienin jako zadouczynienie za doznan przez nich krzywd moraln. Regulacja ta, przyjta w prawie polskim za wzorem prawa szwajcarskiego i orzecznictwa francuskiego, dawaa podstaw do zasdzenia zadouczynienia pieninego z powodu krzywdy polegajcej wycznie na cierpieniach psychicznych, wywoanych utrat osoby bliskiej.

W doktrynie mona te spotka pogldy, w ktrych podkrela si, e nowelizacja art. 446 k.c. poprzez przyznanie prawa do zadouczynienia najbliszym czonkom rodziny zapobiega prbom poszukiwania rozwizania na gruncie art. 448 k.c., tzn. prbom do znalezienia „odpowiedniego\" dobra osobistego najbliszych krewnych, ktre zostao naruszone przez mier bliskiej im osoby.[1] Takie podejcie wskazywaoby wrcz, e korzystanie z art. 448 k.c. stanowio rodek zastpczy, wypeniajcym luk, ktr obecnie wypeni 446 4 k.c.

Analizujc kwesti moliwoci kumulacji roszcze art. 446 4 k.c. i 448 k.c. mona posikowa si, na zasadzie analogii, orzecznictwem i pogldami nauki dotyczcymi relacji roszcze z art. 445 1 k.c. oraz art. 448. Mona tutaj przywoa chociaby uchwa Sdu Najwyszego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. III CZP 54/07, w ktrej Sd stwierdzi, e w razie naruszenia dobra osobistego dopuszczalna jest kumulacja roszcze okrelonych w art. 448 k.c. Orzeczenie to dotyczyo co prawda kumulacji dwch roszcze przewidzianych w art. 448 k.c. (w razie naruszenia dobra osobistego sd moe przyzna temu, czyje dobro osobiste zostao naruszone, odpowiedni sum tytuem zadouczynienia pieninego za doznan krzywd lub na jego danie zasdzi odpowiedni sum pienin na wskazany przez niego cel spoeczny) jednak w uzasadnieniu do uchway Sd Najwyszy dopuszcza istnienie konkurencyjnych roszcze o zadouczynienie z art. 448 oraz z art. 445 k.c., w sytuacji, gdy roszczenie z art. 448 k.c. stanowi danie zasdzenia okrelonej kwoty na cel spoeczny. Nadrzdnym celem zadouczynienia jest kompensata poniesionej krzywdy, a podmiotem szczeglnie chronionym jest pokrzywdzony. Zasdzenie odpowiedniej sumy pieninej na cel spoeczny peni, w pewnym zakresie, take funkcj kompensacyjn, chocia podstawow jego funkcj jest funkcja represyjna i prewencyjno-wychowawcza.

Podobne stanowisko zajmuje take SSN G. Bieniek, ktry akceptujc alternatywno dania na gruncie art. 448 k.c., dopuszcza zbieg kumulatywny roszczenia z art. 445 i 448 k.c., w takim zakresie, e pokrzywdzony mgby wystpi z daniem zadouczynienia pieninego na swoja rzecz i zarazem z daniem zapaty stosownej sumy na cel spoeczny.[2]

Naley jednake zaznaczy, e wystpuj odmienne pogldy w tym zakresie. Wedug niektrych art. 448 k.c. nie stanowi samodzielnej podstawy odpowiedzialnoci. Norma wynikajca ze wspomnianego przepisu stanowi jedynie rozwinicie i uzupenienie norm zwartych w tych postanowieniach Tytuu V i Ksigi III Kodeksu cywilnego, ktre kreuj obowizek naprawienia szkody. Aby zatem skorzysta z ochrony przewidzianej w art. 448 k.c., poszkodowany musi udowodni, e zdarzenie, ktre doprowadzio  do naruszenia dobra osobistego, jest objte zakresem jednej z podstaw odpowiedzialnoci za szkod deliktow (art. 415-436 k.c.), a nastpnie wykaza, e w danym przypadku spenione s wszystkie przesanki wymagane przez dan podstaw obowizku odszkodowawczego. Oponenci tej teorii zarzucaj jej nadmierne rozszerzenie majtkowej ochrony dbr osobistych, podkrelajc, ze czyn tego, kto narusza dobro osobiste musi by czynem bezprawnym i zawinionym.[3]

Przybliajc zadouczynienie z art. 446 4 k.c. warto wskaza jego zasadnicze cechy. Zadouczynienie to jest wiadczeniem:
  • jednorazowym, wypacanym co do zasady jeden raz, bowiem przy jego okrelaniu naley uwzgldni wszystkie elementy krzywdy cznie z tymi, ktre mog ujawni si w przyszoci. W przypadkach, gdy nie mona ich byo przewidzie lub w penym zakresie ustali, co w praktyce moe mie czsto miejsce, otwarta pozostanie droga do odrbnego przyznania odpowiedniej sumy tytuem zadouczynienia z uwagi na ujawnienie si nowej i jednoczenie odrbnej krzywdy, np. wystpienie schorze depresyjnych w zwizku z poczuciem osamotnienia i blu po stracie najbliszego;
  • pieninym, bowiem bdzie wyraone i zrealizowane za pomoc rodkw patniczych;
  • majcym stanowi sposb zagodzenia cierpie psychicznych po utracie osoby najbliszej, gdy jego celem jest wyrwnanie uszczerbkw o charakterze niematerialnym zwizanym z doznan krzywd, ktra moe przejawi si szeregiem negatywnych zjawisk w psychice i dalszej emocjonalnej egzystencji uprawnionego;
  • osobistym, tzn. przynalenym wycznie uprawnionemu najbliszemu czonkowi rodziny zmarego poszkodowanego i nie ma tutaj wyjtkw jak to ma miejsce w art. 445 3 k.c.; jest cile zwizane z osob uprawnionego i wraz z jej mierci wygasa, nie wchodzc do spadku po niej;
  • fakultatywnym, tzn. uznaniowym bowiem sdowi orzekajcemu pozostawia si zupen swobod w jego przyznaniu i okreleniu jego wysokoci. Fakultatywno powoduje, e skad orzekajcy analizujc kadorazowo og okolicznoci w sprawie moe uwzgldni, bd oddali roszczenie. Przy uwzgldnieniu roszczenia wysoko zadouczynienia zalee bdzie od caoksztatu negatywnych skutkw w sferze niematerialnej szkody (krzywdy) gwnie jej rozmiaru i intensywnoci.[4]

W wietle art. 446 4 k.c. nie ma natomiast wtpliwoci, e podstaw roszczenia o zapat stosownego zadouczynienia moe by kada podstawa odpowiedzialnoci deliktowej. Jego zakres daje moliwo dochodzenia odszkodowania za naruszenie dobra osobistego szeroko rozumianego i wykraczajcego poza zakres wyznaczony art. 448 k.c. Przez to przyjte w art. 446 4 k.c. rozwizanie jest zdecydowanie korzystniejsze w stosunku do rozwizania z art. 448 k.c. i powinno by wykorzystywane w pierwszej kolejnoci.

Anna Dbrowska, starszy specjalista, Wydzia Prawny BRU

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
[1] Por. dr hab. A. mieja (w:) System prawa prywatnego. Prawo zobowiza - cz oglna. Tom 6 pod red. dr hab. Adama Olejniczaka, C.H. Beck z Instytutem Nauk Prawnych PAN, Warszawa, 2009, s. 737.
[2] Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz, pod red. K. Pietrzykowskiego, C.H. Beck, Warszawa 2002, s.1057.
[3] Dr hab. A. mieja (w:) System prawa prywatnego. Prawo zobowiza - cz oglna. Tom 6 pod red. dr hab. Adama Olejniczaka, C.H. Beck z Instytutem Nauk Prawnych PAN, Warszawa, 2009, s. 707.
[4] A. Daszewski, „Od stosownego odszkodowania do zadouczynienia pieninego za krzywd dla najbliszych czonkw rodziny zmarego\", Prawo Asekuracyjne, nr 4(57)/ 2008.

\"\"
Zobacz take
« powrt do dziau: Porady eksperta
« zapisz si na Newsletter
Wpisz szukane sowo
Losowy termin:
Ubezpieczenie na ycie z funduszem inwestycyjnym - rodzaj ubezpieczenia, ktre czy ... wicej»
Nasze serwisy:
www.ubezpieczeniaonline.pl Ubezpieczenia przez Internet. Kup online ubezpieczenie samochodu, na ycie, zdrowotne, nieruchomoci, na wakacje, na narty, NNW, dla przedsibiorcw, inwestycyjne, ochrona prawna.
www.ubezpieczenie.com.pl Najwikszy portal ubezpieczeniowy w Polsce. Kompendium wiedzy o ubezpieczeniach. Ubezpieczenie zdrowotne, spoeczne, OC i AC, mieszkania, domu, na ycie, NNW, inwestycyjne, dla firm, ofe.
www.dlaagenta.pl Pierwszy w Polsce System Formularzy LEAD dla agentw Ubezpieczeniowych wszystkich towarzystw. System LEAD to prosty sposb wsppracy agentw ubezpieczeniowych i klientw, ktrzy chc naby polis.
www.rankingofe.com.pl Notowania i Wyniki Otwartych Funduszy Emerytalnych. Porwnanie OFE online. Fundusze: generali, axa, ing, polsat, nordea, allianz, aig, aegon, pzu, warta, aviva, pekao, pocztylion, bankowy.
www.agent-ubezpieczeniowy.com.pl Najwikszy katalog agentw ubezpieczeniowych w Polsce. Agent ubezpieczeniowy Warszawa, Wrocaw, Krakw, Gdask, Szczecin, PZU, Aviva, Warta...
www.smsprzypomnienie.pl Zamw bezpatne przypomnienie SMS informujce o kocu wanoci badania technicznego i polisy OC. Przypomnimy Ci o dopenieniu koniecznych formalnoci.
www.ubezpieczeniazyciowe.pl Wszystko o ubezpieczeniach na ycie. Zamw ubezpieczenie na ycie, Korzyci z ubezpieczenia na ycie, Ceny ubezpiecze na ycie, Czym jest ubezpieczenie na ycie? Oblicz skadk ubezpieczenia na ycie.
www.rankingubezpieczennazycie.pl Ranking Ubezpiecze Ochronnych - zabezpiecz Twoje ycie i zdrowie. Ranking Ubezpiecze Oszczdnociowych - oszczdzaj na emerytur.Na co zwrci uwag wybierajc polis na ycie?
www.polisynazycie.com.pl Polisy na ycie chroni Ciebie i Twoj rodzin przede wszystkim od ryzyka nagej, niespodziewanej mierci. Ubezpieczenie na ycie zagwarantuje spokj finansowy Twojej rodzinie.
www.ubezpieczeniemieszkania.pl Zamw ubezpieczenie nieruchomoci u 5 agentw lub kup ubezpieczenie mieszkania online. Wypenij formularz, oblicz skadk i kup polis. Polisa na e-maila!
www.ubezpieczenienanarty.pl Ubezpieczenia na narty i snowboard. Poradniki narciarskie. Oblicz skadk ubezpieczenia na narty i snowboard. Kup ubezpieczenie narciarskie online.
www.ubezpieczenienarciarskie.pl Porwnaj ubezpieczenia narciarskie online i dopasuj najlepszy wariant ubezpieczenia dla siebie. Ubezpieczenia na narty daj Ci komfort spokojnych i bezpiecznych wojay po stokach narciarskich.
www.ubezpieczenieturystyczne.com.pl Porwnaj ubezpieczenia podry online, dopasuj najlepszy wariant ubezpieczenia dla siebie i kup polis turystyczn online. Ubezpieczenia na wakacje - podrne, ubezpieczenie na wyjazd.
www.polisaturystyczna.pl Porwnaj ubezpieczenia turystyczne online, wybierz najlepszy wariant ubezpieczenia dla siebie i kup polis turystyczn online. Ubezpieczenia na wakacje - dla Ciebie i Twojej rodziny.
www.ubezpieczenierolnicze.pl Ubezpieczenia dla rolnikw: KRUS, obowizkowe, dobrowolne, z dopat skarbu pastwa. Zamw ubezpieczenie.