X
Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszego serwisu. Jeśli nie chcesz, aby pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku,
zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej na temat naszej polityki prywatności znajdziesz tutaj.

www.ubezpieczenie.com.pl

Renta rodzinna po zmarłym w uregulowaniach Unii Europejskiej

2012-09-25 12:33 wtorek
W przypadku kiedy osoba zmarła pracowała nie tylko w Polsce, lecz także w  państwach członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub w Szwajcarii, albo ma ona prawo ubiegać się no rentę rodzinną właściwą z uwagi na ustawodawstwo każdego z Państw UE, ponieważ to w odniesieniu do tego świadczenia mają zastosowanie zasady unijnej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego obowiązuje w Unii Europejskiej w następujących Państwach: Austria, Belgia, Bułgaria, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Węgry, Wielka Brytania oraz Włochy.

Artykuł 27 rozporządzenia nr 1408/71 odnosi się jedynie do zasiłków chorobowego i macierzyńskiego przyznawanych przez właściwą instytucję w państwie pobytu rencisty lub emeryta po ziszczeniu się odpowiedniego ryzyka, i nie może wpływać na jakiekolwiek uprawnienie rencisty lub emeryta do otrzymywania, na podstawie prawodawstwa innego państwa, świadczenia o charakterze zasiłku wynikającego z uczestnictwa w dobrowolnym ubezpieczeniu na wypadek choroby.

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich Walter Th. Aulich przeciwko Bundesversicherungsanstalt für Angestellte z dnia 26 maja 1976 r. Sprawa 103/75. Zgodnie z zasadą równego traktowania, osoba korzystająca ze wspólnotowej koordynacji powinna być traktowana w każdym państwie członkowskim tak samo jak obywatele tego państwa – zarówno wtedy, gdy ubiega się o rentę rodzinną w tym państwie, jak i w trakcie pobierania już nabytego świadczenia rentowego.

Osoba, która jest uprawniona do świadczeń na podstawie ustawodawstwa dwóch lub więcej Państw Członkowskich, w tym ustawodawstwa Państwa Członkowskiego, którego terytorium zamieszkuje, i który jest uprawniony na podstawie ustawodawstwa tego ostatniego Państwa Członkowskiego, uwzględniając, w odpowiednim przypadku, przepisy art. 18  oraz załącznika VI do rozporządzenia nr 1408/71, otrzymuje, jak i członkowie jego rodziny, te świadczenia od instytucji miejsca zamieszkania i na rachunek tej instytucji, tak jak gdyby zainteresowany pobierał emeryturę lub rentę należną zgodnie z ustawodawstwem jedynie tego ostatniego Państwa Członkowskiego.

Unia Europejska nie ustanowiła dotychczas jednego ponadpaństwowego systemu zapewniającego renty rodzinne. Każde państwo członkowskie samodzielnie decyduje o tym, komu i po spełnieniu jakich warunków zapewnia się rentę w razie śmierci osoby zmarłej, pracującej i ubezpieczonej w danym państwie członkowskim.

Rentę rodzinną nabywa się oddzielnie w każdym państwie członkowskim. Członek rodziny osoby, która pracowała i podlegała ubezpieczeniom w Polsce oraz w innych państwach członkowskich, może uzyskać rentę rodzinną zarówno w Polsce, jak również w innym państwie członkowskim, w którym osoba zmarła była uprzednio ubezpieczona, z tym zastrzeżeniem , iż w obydwu tych Państwach muszą zostać spełnione warunki wymagane do przyznania renty.
Osoba, która jest uprawniony do świadczeń na podstawie ustawodawstwa Państwa Członkowskiego lub na podstawie ustawodawstwa dwóch lub kilku Państw Członkowskich, który nie ma prawa do świadczeń na podstawie ustawodawstwa Państwa Członkowskiego, na terytorium którego zamieszkuje, otrzymuje jednak te świadczenia dla siebie i dla członków swojej rodziny, o ile miałby do tego prawo na podstawie ustawodawstwa Państwa Członkowskiego lub co najmniej jednego z Państw Członkowskich właściwego w sprawie emerytury lub renty, uwzględniając, w odpowiednim przypadku, przepisy art. 18 i załącznika VI, jeżeli zamieszkiwał na terytorium danego państwa.

Udzielanie świadczeń odbywa się na następujących warunkach:
  1. świadczenia rzeczowe udzielane są na rachunek instytucji, o której mowa w ust. 2 przez instytucję miejsca zamieszkania, tak jak gdyby zainteresowany otrzymywał emeryturę lub rentę na podstawie przepisów prawa państwa, terytorium którego zamieszkuje oraz tak jakby miał prawo do świadczeń rzeczowych;
  2. świadczenia pieniężne są udzielane, w odpowiednim przypadku, przez właściwą instytucję, na podstawie stosowanych przez nią ustawodawstwa. Jednakże, po uzgodnieniu między właściwą instytucją i instytucją miejsca zamieszkania, świadczenia te mogą być udzielane przez tę ostatnią instytucję na rachunek pierwszej, zgodnie z ustawodawstwem właściwego państwa.
Jeżeli uprawniony do renty rodzinnej należnej na podstawie ustawodawstwa Państwa Członkowskiego na podstawie ustawodawstwa dwóch lub więcej Państw Członkowskich zamieszkuje na terytorium Państwa Członkowskiego, zgodnie z ustawodawstwem, którego prawo do świadczeń rzeczowych nie jest uzależnione od warunków ubezpieczenia lub zatrudnienia i zgodnie z ustawodawstwem którego nie jest należna żadna renta, koszt świadczeń rzeczowych udzielonych członkom jego rodziny ponosi instytucja jednego z Państw Członkowskich właściwych w odniesieniu do emerytur i rent, w takim zakresie, w jakim emeryt lub rencista i członkowie jego rodziny mieliby prawo do tych świadczeń zgodnie z ustawodawstwem stosowanym przez tę instytucję, gdyby zamieszkiwali na terytorium Państwa Członkowskiego, na którym znajduje się ta instytucja.

Artykuł 21 TFUE należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego takiemu jak w sprawie przed sądem krajowym, które przewiduje, że osoby uprawnione do emerytury lub renty należnej na podstawie ustawodawstwa tego państwa, zamieszkujące w innym państwie członkowskim, w którym mają na podstawie art. 28 i 28a rozporządzenia nr 1408/71 prawo do świadczeń rzeczowych w razie choroby udzielanych przez instytucję właściwą tego ostatniego państwa członkowskiego, powinny uiszczać składkę z tytułu tych świadczeń w postaci potrącenia z emerytury lub renty, nawet jeżeli nie zarejestrowały się w instytucji właściwej państwa członkowskiego miejsca zamieszkania.

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Druga Izba) J.A. van Delft, J. C. Ramaer, J. M. van Willigen, J. F. van der Nat, C. M. Janssen, O. Fokkens przeciwko College voor zorgverzekeringen z dnia 14 października 2010 r. Sprawa C-345/09.

Ciężar świadczeń rzeczowych spoczywa na instytucji określonej zgodnie z następującymi zasadami:
  1. jeżeli emeryt lub rencista ma prawo do tych świadczeń na podstawie ustawodawstwa jednego Państwa Członkowskiego, koszty ponoszone są przez instytucje właściwe tego państwa;
  2. jeżeli osoba ma prawo do renty rodzinnej  na podstawie ustawodawstwa dwóch lub więcej Państw Członkowskich, koszty ponoszone są przez instytucję właściwą Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwu emeryt lub rencista podlegał najdłużej; w przypadku, gdy stosowanie tej zasady spowodowałoby nałożenie ciężaru świadczeń na kilka instytucji, ciężar ten spoczywa na tej z wymienionych instytucji, która stosuje ustawodawstwo, któremu uprawniony podlegał ostatnio.
Jeżeli zmarła osoba w jednym z państw członkowskich pracowała (była ubezpieczona), bądź zamieszkiwała okres wynoszący mniej niż rok, to w państwie tym nie ustala się prawa do renty rodzinnej dla osób pozostałych przy życiu, jeżeli przepisy tego państwa nie przewidują przyznawania renty z tytułu tak krótkiego okresu ubezpieczenia (zamieszkania).

Okres ten jednak nie przepada, bowiem w razie przyznania renty przez instytucję innego państwa członkowskiego jest ona zobowiązana uwzględnić także ten krotki okres przy obliczaniu wysokości renty i wypłacać świadczenie także za ten okres.

Inaczej jest w sytuacji, gdy renta rodzinna obliczana jest po osobie spełniającej warunki do nowej emerytury ze zreformowanego systemu. W takim przypadku zagraniczny okres ubezpieczenia zmarłego krótszy niż rok, z tytułu którego nie przysługują świadczenia zagraniczne, uwzględniany jest wyłącznie przy ustalaniu kapitału początkowego danej osoby.

Dotyczy to więc wyłącznie okresów zagranicznych przypadających przed 1 stycznia 1999 r. Kapitał początkowy brany jest następnie pod uwagę przy obliczaniu świadczenia zmarłego, jakim jest emerytura ze zreformowanego systemu lub odpowiednia część emerytury mieszanej zmarłego liczona na zreformowanych zasadach.

Na gruncie rozporządzenia nr 1408/71 specjalne regulacje w zakresie rent rodzinnych mają zastosowanie w przypadku, gdy o rentę rodzinną z ZUS ubiega się sierota (dziecko) pozostała po osobie zmarłej, która w jakimkolwiek czasie podlegała oprócz ustawodawstwa polskiego również ustawodawstwu takiego państwa członkowskiego, które nie przewiduje rent sierocych (rodzinnych), lecz wyłącznie zasiłki rodzinne lub specjalne zasiłki dla sierot.

W przypadku, gdy zmarły nie był ubezpieczony w państwie, w którym zamieszkuje sierota, zobowiązaną do wypłaty świadczeń dla sierot jest instytucja państwa, w którym zmarły posiadał najdłuższe okresy ubezpieczenia lub zamieszkania, a w przypadku, gdy okresy ubezpieczenia lub zamieszkania w rożnych państwach członkowskich były równej długości – instytucja państwa, w którym okresy te zmarły przebył ostatnio.

Konkluzja

Emeryt lub rencista, który jest uprawniony do emerytury lub renty (emerytur lub rent) na podstawie przepisów prawnych Państwa Członkowskiego, lub, któremu emerytury lub renty przysługują zgodnie z przepisami prawnymi dwóch lub kilku Państw Członkowskich, który ma prawo do świadczeń na podstawie przepisów prawnych jednego z tych Państw Członkowskich, jak również i członkowie jego rodziny, którzy przebywają na terytorium Państwa Członkowskiego innego niż to, w którym mieszkają, otrzymują:
  1. świadczenia niepieniężne, które stają się niezbędne z przyczyn medycznych podczas jej pobytu na terytorium Państwa Członkowskiego innym niż państwo zamieszkania, biorąc pod uwagę charakter świadczeń oraz spodziewaną długość pobytu. Te świadczenia niepieniężne są przyznawane przez instytucję miejsca pobytu, zgodnie z przepisami prawnymi stosowanymi przez tę instytucję, na rachunek instytucji miejsca zamieszkania emeryta lub rencisty lub członków jego rodziny;
  2. świadczenia pieniężne, wypłacane, tam gdzie jest to właściwe, przez instytucję właściwą, określoną zgodnie ze stosowanymi przez nią przepisami prawnymi świadczeń pieniężnych, udzielanych, w danym przypadku, przez instytucję właściwą określoną, stosowanymi przez nią przepisami prawnymi. Jednakże za porozumieniem między instytucją właściwą i instytucją miejsca pobytu, świadczenia te mogą być udzielane przez tę ostatnią instytucję na rachunek pierwszej, zgodnie z przepisami prawnymi właściwego Państwa.

Podstawa prawna:
  1. Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej Dz.Urz. UEC.2010.263.1
  2. Rozporządzenie Rady (EWG) NR 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie Dz.UrzUEL.2008.177.1
Przemysław Gogojewicz

Specjalista w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych
www.gogojewicz.com