X
Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszego serwisu. Jeśli nie chcesz, aby pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku,
zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej na temat naszej polityki prywatności znajdziesz tutaj.

www.ubezpieczenie.com.pl

Wszystko o urlopie bezpłatnym

2012-12-03 11:19 poniedziałek
Urlopy bezpłatne charakteryzują się tym, że pracownik jest zwolniony od świadczenia pracy, a pracodawca od płacenia mu za ten okres wynagrodzenia. Urlopy bezpłatne można podzielić na dwie grupy. Do tej pierwszej należą urlopy udzielane na wniosek pracownika. Jedynym warunkiem formalnym jest złożenie przez pracownika wniosku na piśmie.

Pracownik może nie podawać w nim nawet przyczyny, dla której prosi o udzielenie urlopu. Zgoda na skorzystanie z takiego urlopu należy do swobodnej decyzji pracodawcy.

Podczas tego urlopu stosunek pracy ulega zawieszeniu. Pracownikowi nie przysługują w tym czasie żadne uprawnienia pracownicze. Jedynie, o czym była już mowa na łamach naszego portalu przy omawianiu urlopów wypoczynkowych, urlop bezpłatny udzielony na okres krótszy niż jeden miesiąc nie wpływa na wymiar urlopu wypoczynkowego w danym roku kalendarzowym.

Drugą grupę urlopów stanowią te, do udzielenia których pracodawca jest zobowiązany przez odpowiednie przepisy prawa. Taki urlop bezpłatny na ogół jest zaliczany do uprawnień pracowniczych.

Fakt, że urlop bezpłatny może być udzielony tylko na wniosek pracownika, oznacza jednocześnie, iż pracodawca nie może zmusić pracownika do udania się na urlop bezpłatny.

Udzielenie pracownikowi urlopu bezpłatnego – niezgodnie z przepisem art. 174 § 1 k.p. – z inicjatywy pracodawcy i bez pisemnego wniosku pracownika o udzielenie mu takiego urlopu jest w świetle prawa bezskuteczne. Pracownikowi, który w okresie tak udzielonego urlopu bezpłatnego był niezdolny do pracy wskutek choroby, przysługuje zasiłek chorobowy.

Tak jak brak przepisów, które uzależniałyby możliwość skorzystania z urlopu bezpłatnego na wniosek pracownika od jakichś określonych przyczyn, tak prawo nie stawia żadnych ograniczeń co do okresu trwania tego urlopu. Dopuszczalne jest natomiast, gdy urlop bezpłatny ma trwać dłużej niż 3 miesiące, aby strony przewidziały możliwość wcześniejszego odwołania pracownika z tego urlopu.

Pracownik ma ustawowy obowiązek wystąpienia o urlop bezpłatny na piśmie. Z treści przepisów jasno wynika, że nie można wyprowadzić wniosku, iż zwracając się o urlop bezpłatny, pracownik powinien podać na piśmie, jakie są przyczyny jego żądania. Brak jest wyraźnego przepisu określającego formę, w jakiej pracodawca ma udzielić zgody lub odmówić wnioskowi pracownika. Nie ma on też ustawowego obowiązku uzasadnienia decyzji odmownej.

Wprawdzie art. 174 nie reguluje formy, w jakiej pracodawca rozstrzyga wniosek pracownika o urlop bezpłatny, ale orzecznictwo decyduje o tym, że powinno to być dokonane na piśmie.

Nie ma przeszkód, aby w trakcie urlopu bezpłatnego u macierzystego pracodawcy pracownik podjął zatrudnienie u innego pracodawcy. Podjęcie takiego zatrudnienia może być nawet celem urlopu bezpłatnego.
Na ten temat wypowiedział się Sąd Najwyższy, który w wyroku z 23 stycznia 1991 r., I PR 4/91, stwierdził, że: „Urlop bezpłatny u pierwszego pracodawcy nie wyłącza prawa do odprawy pieniężnej z art. 8 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw - Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.; uchylona przez ustawę z 13 marca 2003 r. - Dz. U. Nr 90, poz. 844) u pracodawcy drugiego, jeżeli rozwiązanie stosunku pracy następuje z przyczyn określonych w jej art. 1 ust. 1 lub 2. Okoliczność ta może mieć jedynie znaczenie dla oceny, czy przyczyny wymienione w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r., gdy rozwiązanie następuje w trybie jej art. 10, stanowią wyłączny powód uzasadniający rozwiązanie stosunku pracy”.

Urlop bezpłatny jest okresem usprawiedliwionej nieobecności w pracy, w czasie którego pracownikowi nie można wypowiedzieć umowy o pracę, chyba że przyczyną wypowiedzenia będą okoliczności upadłości lub likwidacji pracodawcy.

Urlop bezpłatny, w przeciwieństwie do urlopu wypoczynkowego, nie ulega automatycznie jakimkolwiek przesunięciom, jeżeli z powodu choroby, odosobnienia w związku z chorobą zakaźną czy też z innych przyczyn, które uzasadniają przesunięcie urlopu wypoczynkowego na inny termin, pracownik nie będzie mógł osiągnąć celu, dla którego zdecydował się na ten urlop.

Rozstrzygnięcie wniosku pracownika o skrócenie czy przerwanie urlopu bezpłatnego lub wystąpienie na piśmie do pracodawcy o przedłużenie tego urlopu jest pozostawione tylko swobodnej decyzji pracodawcy.

Kwestię choroby pracownika rozważył Sąd Najwyższy w wyroku z 30 sierpnia 1973 r., I PR 408/73, Sąd orzekł, że: „Choroba pracownika w okresie urlopu bezpłatnego nie powoduje wyłączenia czasu trwania choroby z okresu urlopu i przedłużenia tego okresu o czas choroby”.

W trakcie urlopu bezpłatnego udzielonego na wniosek pracownika strony stosunku pracy mogą rozwiązać go na mocy wzajemnego porozumienia. W czasie urlopu bezpłatnego może dojść do rozwiązania umowy o pracę z winy pracownika lub pracodawcy.

Po upływie urlopu bezpłatnego pracownik jest obowiązany zgłosić gotowość do pracy, a pracodawca ma obowiązek zatrudnienia pracownika. Niezgłoszenie gotowości do pracy, mimo upływu urlopu bezpłatnego, może stanowić podstawę rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (nieusprawiedliwiona nieobecność w pracy), natomiast odmowa zatrudnienia pracownika daje mu roszczenie o dopuszczenie do pracy.

W czasie urlopu bezpłatnego trwa nadal stosunek pracy, zaś pracownik korzysta ze szczególnej ochrony – pracodawca nie może dokonać wypowiedzenia umowy o pracę ani też wypowiedzenia zmieniającego (wypowiedzenia warunków pracy i płacy).

Pracownik nie świadczy pracy ani też nie otrzymuje wynagrodzenia (żadnych jego składników). Okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze ani też do okresu zatrudnienia u danego pracodawcy, od którego zależy długość okresu wypowiedzenia (art. 36 § 1 kodeksu pracy).
Ponadto fakt przebywania na urlopie bezpłatnym może mieć negatywny wpływ na uprawnienia pracownika do urlopu i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Jeśli bowiem stosunek pracy z pracownikiem przebywającym na urlopie bezpłatnym dłuższym niż 1 miesiąc i nieświadczącym pracy w dniu 1 stycznia danego roku (a więc w dniu, w którym co do zasady nabywa się prawo do kolejnego urlopu) zostanie rozwiązany lub wygaśnie, to pracownikowi temu nie przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego za rok, w którym ustało zatrudnienie (uchwała  Sądu Najwyższego z dnia 25 września 1980 r., V PZP 2/80, OSNCP 1981 r. nr 4 poz. 46).

Ponadto okres urlopu bezpłatnego nie podlega wliczeniu do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia do świadczeń pieniężnych (zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński i inne). Jeżeli w czasie urlopu bezpłatnego pracownik jest niezdolny do pracy, okresu tej niezdolności nie wlicza się do tzw. okresu zasiłkowego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t. jedn.: Dz. U. 2005 r. Nr 31 poz. 267).

W czasie gdy pracownik przebywa na urlopie bezpłatnym stosunek pracy zostaje zawieszony. Przepisy szczególne przewidują od tej zasady pewne wyjątki. Czasami nakładają one także na pracodawcę obowiązek udzielenia urlopu bezpłatnego. Oto niektóre z wyjątków od zasad wymienionych w art. 174 § 1 i 2 kodeksu pracy:

  1. Na podstawie art. 146 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe (t. jedn.: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665) członkowie zarządu komisarycznego banku otrzymują w razie potrzeby urlop bezpłatny w macierzystym zakładzie pracy na czas pełnienia tej funkcji. Okres tego urlopu zalicza się do okresów pracy oraz innych okresów, od których zależy nabycie uprawnień pracowniczych.
  2. Pracodawca ma obowiązek udzielić urlopu bezpłatnego w celu pełnienia przez pracownika funkcji związkowej poza zakładem pracy, jeżeli z wyboru wynika obowiązek jej pełnienia w charakterze pracownika. Taki urlop wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 25 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych; t. jedn.: Dz. U. 2001 r. Nr 79 poz. 854).
  3. Pracodawca na podstawie art. 205 § 4 kodeksu pracy, na wniosek młodocianego pracownika, ma obowiązek udzielenia urlopu bezpłatnego w okresie ferii szkolnych, w wymiarze nieprzekraczającym łącznie, wraz z urlopem wypoczynkowym, 2 miesięcy. Jego czas wlicza się do okresu zatrudnienia pracownika młodocianego.
  4. Pracodawca może udzielić bezpłatnego urlopu na wniosek pracownika podejmującego naukę w szkole i w formach pozaszkolnych. Jego okres wlicza się do stażu pracy, od którego zależą wszystkie uprawnienia pracownicze (§ 5 ust. 2 i § 11 z dnia 12 października 1993 r. rozporządzenia w sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych; Dz. U. Nr 103 poz. 472).
  5. Osobie skierowanej do pracy przy zwalczaniu epidemii dotychczasowy pracodawca jest obowiązany udzielić urlopu bezpłatnego na czas określony w decyzji o skierowaniu do takiej właśnie pracy. Okres urlopu bezpłatnego zalicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 47 ust. 8 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi; Dz. U. Nr 234 poz. 1570).
Podstawa prawna:
Ustawa kodeks pracy ( Dz.U z 1998 Nr 21 poz 94 ze zm.).

Przemysław Gogojewicz

Specjalista w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych
www.gogojewicz.com