X
Uywamy plikw cookies, by uatwi korzystanie z naszego serwisu. Jeli nie chcesz, aby pliki cookies byy zapisywane na Twoim dysku,
zmie ustawienia swojej przegldarki. Wicej na temat naszej polityki prywatnoci znajdziesz tutaj.

www.ubezpieczenie.com.pl

Wszystko o urlopie bezpatnym

2012-12-03 11:19 poniedziaek
Urlopy bezpatne charakteryzuj si tym, e pracownik jest zwolniony od wiadczenia pracy, a pracodawca od pacenia mu za ten okres wynagrodzenia. Urlopy bezpatne mona podzieli na dwie grupy. Do tej pierwszej nale urlopy udzielane na wniosek pracownika. Jedynym warunkiem formalnym jest zoenie przez pracownika wniosku na pimie.

Pracownik moe nie podawa w nim nawet przyczyny, dla której prosi o udzielenie urlopu. Zgoda na skorzystanie z takiego urlopu naley do swobodnej decyzji pracodawcy.

Podczas tego urlopu stosunek pracy ulega zawieszeniu. Pracownikowi nie przysuguj w tym czasie adne uprawnienia pracownicze. Jedynie, o czym bya ju mowa na amach naszego portalu przy omawianiu urlopów wypoczynkowych, urlop bezpatny udzielony na okres krótszy ni jeden miesic nie wpywa na wymiar urlopu wypoczynkowego w danym roku kalendarzowym.

Drug grup urlopów stanowi te, do udzielenia których pracodawca jest zobowizany przez odpowiednie przepisy prawa. Taki urlop bezpatny na ogó jest zaliczany do uprawnie pracowniczych.

Fakt, e urlop bezpatny moe by udzielony tylko na wniosek pracownika, oznacza jednoczenie, i pracodawca nie moe zmusi pracownika do udania si na urlop bezpatny.

Udzielenie pracownikowi urlopu bezpatnego – niezgodnie z przepisem art. 174 § 1 k.p. – z inicjatywy pracodawcy i bez pisemnego wniosku pracownika o udzielenie mu takiego urlopu jest w wietle prawa bezskuteczne. Pracownikowi, który w okresie tak udzielonego urlopu bezpatnego by niezdolny do pracy wskutek choroby, przysuguje zasiek chorobowy.

Tak jak brak przepisów, które uzaleniayby moliwo skorzystania z urlopu bezpatnego na wniosek pracownika od jakich okrelonych przyczyn, tak prawo nie stawia adnych ogranicze co do okresu trwania tego urlopu. Dopuszczalne jest natomiast, gdy urlop bezpatny ma trwa duej ni 3 miesice, aby strony przewidziay moliwo wczeniejszego odwoania pracownika z tego urlopu.

Pracownik ma ustawowy obowizek wystpienia o urlop bezpatny na pimie. Z treci przepisów jasno wynika, e nie mona wyprowadzi wniosku, i zwracajc si o urlop bezpatny, pracownik powinien poda na pimie, jakie s przyczyny jego dania. Brak jest wyranego przepisu okrelajcego form, w jakiej pracodawca ma udzieli zgody lub odmówi wnioskowi pracownika. Nie ma on te ustawowego obowizku uzasadnienia decyzji odmownej.

Wprawdzie art. 174 nie reguluje formy, w jakiej pracodawca rozstrzyga wniosek pracownika o urlop bezpatny, ale orzecznictwo decyduje o tym, e powinno to by dokonane na pimie.

Nie ma przeszkód, aby w trakcie urlopu bezpatnego u macierzystego pracodawcy pracownik podj zatrudnienie u innego pracodawcy. Podjcie takiego zatrudnienia moe by nawet celem urlopu bezpatnego.
Na ten temat wypowiedzia si Sd Najwyszy, który w wyroku z 23 stycznia 1991 r., I PR 4/91, stwierdzi, e: „Urlop bezpatny u pierwszego pracodawcy nie wycza prawa do odprawy pieninej z art. 8 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwizywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczcych zakadu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw - Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.; uchylona przez ustaw z 13 marca 2003 r. - Dz. U. Nr 90, poz. 844) u pracodawcy drugiego, jeeli rozwizanie stosunku pracy nastpuje z przyczyn okrelonych w jej art. 1 ust. 1 lub 2. Okoliczno ta moe mie jedynie znaczenie dla oceny, czy przyczyny wymienione w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r., gdy rozwizanie nastpuje w trybie jej art. 10, stanowi wyczny powód uzasadniajcy rozwizanie stosunku pracy”.

Urlop bezpatny jest okresem usprawiedliwionej nieobecnoci w pracy, w czasie którego pracownikowi nie mona wypowiedzie umowy o prac, chyba e przyczyn wypowiedzenia bd okolicznoci upadoci lub likwidacji pracodawcy.

Urlop bezpatny, w przeciwiestwie do urlopu wypoczynkowego, nie ulega automatycznie jakimkolwiek przesuniciom, jeeli z powodu choroby, odosobnienia w zwizku z chorob zakan czy te z innych przyczyn, które uzasadniaj przesunicie urlopu wypoczynkowego na inny termin, pracownik nie bdzie móg osign celu, dla którego zdecydowa si na ten urlop.

Rozstrzygnicie wniosku pracownika o skrócenie czy przerwanie urlopu bezpatnego lub wystpienie na pimie do pracodawcy o przeduenie tego urlopu jest pozostawione tylko swobodnej decyzji pracodawcy.

Kwesti choroby pracownika rozway Sd Najwyszy w wyroku z 30 sierpnia 1973 r., I PR 408/73, Sd orzek, e: „Choroba pracownika w okresie urlopu bezpatnego nie powoduje wyczenia czasu trwania choroby z okresu urlopu i przeduenia tego okresu o czas choroby”.

W trakcie urlopu bezpatnego udzielonego na wniosek pracownika strony stosunku pracy mog rozwiza go na mocy wzajemnego porozumienia. W czasie urlopu bezpatnego moe doj do rozwizania umowy o prac z winy pracownika lub pracodawcy.

Po upywie urlopu bezpatnego pracownik jest obowizany zgosi gotowo do pracy, a pracodawca ma obowizek zatrudnienia pracownika. Niezgoszenie gotowoci do pracy, mimo upywu urlopu bezpatnego, moe stanowi podstaw rozwizania umowy o prac bez wypowiedzenia z winy pracownika (nieusprawiedliwiona nieobecno w pracy), natomiast odmowa zatrudnienia pracownika daje mu roszczenie o dopuszczenie do pracy.

W czasie urlopu bezpatnego trwa nadal stosunek pracy, za pracownik korzysta ze szczególnej ochrony – pracodawca nie moe dokona wypowiedzenia umowy o prac ani te wypowiedzenia zmieniajcego (wypowiedzenia warunków pracy i pacy).

Pracownik nie wiadczy pracy ani te nie otrzymuje wynagrodzenia (adnych jego skadników). Okresu urlopu bezpatnego nie wlicza si do okresu pracy, od którego zale uprawnienia pracownicze ani te do okresu zatrudnienia u danego pracodawcy, od którego zaley dugo okresu wypowiedzenia (art. 36 § 1 kodeksu pracy).
Ponadto fakt przebywania na urlopie bezpatnym moe mie negatywny wpyw na uprawnienia pracownika do urlopu i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Jeli bowiem stosunek pracy z pracownikiem przebywajcym na urlopie bezpatnym duszym ni 1 miesic i niewiadczcym pracy w dniu 1 stycznia danego roku (a wic w dniu, w którym co do zasady nabywa si prawo do kolejnego urlopu) zostanie rozwizany lub wyganie, to pracownikowi temu nie przysuguje prawo do urlopu wypoczynkowego za rok, w którym ustao zatrudnienie (uchwaa  Sdu Najwyszego z dnia 25 wrzenia 1980 r., V PZP 2/80, OSNCP 1981 r. nr 4 poz. 46).

Ponadto okres urlopu bezpatnego nie podlega wliczeniu do okresu zatrudnienia, od którego zale uprawnienia do wiadcze pieninych (zasiek chorobowy, zasiek macierzyski i inne). Jeeli w czasie urlopu bezpatnego pracownik jest niezdolny do pracy, okresu tej niezdolnoci nie wlicza si do tzw. okresu zasikowego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o wiadczeniach pieninych z ubezpieczenia spoecznego w razie choroby i macierzystwa (t. jedn.: Dz. U. 2005 r. Nr 31 poz. 267).

W czasie gdy pracownik przebywa na urlopie bezpatnym stosunek pracy zostaje zawieszony. Przepisy szczególne przewiduj od tej zasady pewne wyjtki. Czasami nakadaj one take na pracodawc obowizek udzielenia urlopu bezpatnego. Oto niektóre z wyjtków od zasad wymienionych w art. 174 § 1 i 2 kodeksu pracy:

  1. Na podstawie art. 146 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe (t. jedn.: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665) czonkowie zarzdu komisarycznego banku otrzymuj w razie potrzeby urlop bezpatny w macierzystym zakadzie pracy na czas penienia tej funkcji. Okres tego urlopu zalicza si do okresów pracy oraz innych okresów, od których zaley nabycie uprawnie pracowniczych.
  2. Pracodawca ma obowizek udzieli urlopu bezpatnego w celu penienia przez pracownika funkcji zwizkowej poza zakadem pracy, jeeli z wyboru wynika obowizek jej penienia w charakterze pracownika. Taki urlop wlicza si do okresu pracy, od którego zale uprawnienia pracownicze (art. 25 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o zwizkach zawodowych; t. jedn.: Dz. U. 2001 r. Nr 79 poz. 854).
  3. Pracodawca na podstawie art. 205 § 4 kodeksu pracy, na wniosek modocianego pracownika, ma obowizek udzielenia urlopu bezpatnego w okresie ferii szkolnych, w wymiarze nieprzekraczajcym cznie, wraz z urlopem wypoczynkowym, 2 miesicy. Jego czas wlicza si do okresu zatrudnienia pracownika modocianego.
  4. Pracodawca moe udzieli bezpatnego urlopu na wniosek pracownika podejmujcego nauk w szkole i w formach pozaszkolnych. Jego okres wlicza si do stau pracy, od którego zale wszystkie uprawnienia pracownicze (§ 5 ust. 2 i § 11 z dnia 12 padziernika 1993 r. rozporzdzenia w sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wyksztacenia ogólnego dorosych; Dz. U. Nr 103 poz. 472).
  5. Osobie skierowanej do pracy przy zwalczaniu epidemii dotychczasowy pracodawca jest obowizany udzieli urlopu bezpatnego na czas okrelony w decyzji o skierowaniu do takiej wanie pracy. Okres urlopu bezpatnego zalicza si do okresu pracy, od którego zale uprawnienia pracownicze (art. 47 ust. 8 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakae i chorób zakanych u ludzi; Dz. U. Nr 234 poz. 1570).
Podstawa prawna:
Ustawa kodeks pracy ( Dz.U z 1998 Nr 21 poz 94 ze zm.).

Przemysaw Gogojewicz

Specjalista w zakresie prawa pracy i ubezpiecze spoecznych
www.gogojewicz.com