X
Uywamy plikw cookies, by uatwi korzystanie z naszego serwisu. Jeli nie chcesz, aby pliki cookies byy zapisywane na Twoim dysku,
zmie ustawienia swojej przegldarki. Wicej na temat naszej polityki prywatnoci znajdziesz tutaj.
Pole znajomemu| Forum
drukuj skomentuj artyku� forum pole� artyku� znajomemu A A A

Ugodowe zakoczenie likwidacji szkody na osobie z czynu niedozwolonego a podatek dochodowy od osb fizycznych

Wojciech Fallach
  1. Rzeczywisto
W ostatnich dwch latach szczeglnym zainteresowaniem ciesz si w dziaalnoci ubezpieczeniowej ugody. Takie remedium na „zaatwienie” roszcze poszkodowanych na osobie czynem niedozwolonym stosuj ubezpieczyciele, a co gorsze take, niektre „kancelarie odszkodowawcze”. Do nagminnych naley zaliczy praktyki namawiania do zawarcia ugody przez pracownikw ubezpieczycieli „za plecami” penomocnikw osb poszkodowanych. Czy Ci namawiajcy do ugody wiedz, jakie kopoty serwuj poszkodowanym?
  1. Stan prawny
Omawianie prawa prywatnego i publicznego jednoczenie w przypadku ugody nie jest proste. Wystarczy wspomnie fundamentalne zasady, e w prawie prywatnym „dozwolone jest wszystko, co nie jest prawem prywatnym zabronione”, za w prawie publicznym „dozwolone jest wycznie to, co w prawie publicznym owymi normami zostao okrelone”. Rwnie wana jest zasada wskiej interpretacji prawa podatkowego. Interpretacja historyczna, systemowa i celowociowa jest w zasadzie zastrzeona dla norm prawa prywatnego.

Zatem przypomnijmy:

- umowa ugody jest instytucj prawa prywatnego, na podstawie ktrej strony czynic sobie wzajemne ustpstwa tworz pewien stan prawny, uprawniajcy i zobowizujcy strony do czynienia tego na co si w umowie ugody umwiy (art. 917 K.C.). Istot tej umowy s: wzajemne ustpstwa, uchylenie niepewnoci albo sporu powstaego lub mogcego powsta;
- w wietle art. 15 ustawy z 22 maja 2003 r. o dziaalnoci ubezpieczeniowej (Dz.U. Nr 124, poz. 1151 z pn. zm.) oraz art. 13 ust. 1 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowizkowych[…] (Dz.U. Nr 124, poz. 1152 z pn. zm.) ubezpieczyciel moe wypaci wiadczenie midzy innymi na podstawie ugody zawartej z uprawnionym z umowy ubezpieczenia;
- na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osb fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000r. Nr 14, poz. 176 z pn. zm.) osoby fizyczne, jeeli maj miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegaj obowizkowi podatkowemu od caoci swoich dochodw (przychodw) bez wzgldu na miejsce pooenia rde przychodw (nieograniczony obowizek podatkowy);
- artyku 21 wyej cytowanej ustawy wprowadza tzw. zwolnienia od nieograniczonego obowizku podatkowego. Do rekompensaty szkd z czynw niedozwolonych przede wszystkim znajd zastosowanie ust. 1 pkt 3 lit. g, pkt 3 b oraz pkt 3 c art. 21 cyt. ustawy podatkowej.

Ustawodawca po pierwsze, zwolni z opodatkowania odszkodowania lub zadouczynienia, ktrych wysoko lub zasady ustalania wynikaj wprost z norm prawnych, za wyjtkiem odszkodowa wynikajcych z zawartych umw lub ugd innych ni ugody sdowe.
Po drugie, zwolnione spod opodatkowania s odszkodowania w postaci renty otrzymane na podstawie prawa cywilnego w razie uszkodzenia ciaa lub wywoania rozstroju zdrowia, przez poszkodowanego – podatnika, ktry utraci cakowicie lub czciowo zdolno do pracy zarobkowej albo zwikszyy si jego potrzeby lub zmniejszyy widoki powodzenia na przyszo. To zwolnienie obejmuje zatem renty wypacane na podstawie art. 444 2 K.C.

W trzeciej kategorii interesujcych nas zwolnie, tj. odszkodowa lub zadouczynie, w tym wypacanych na podstawie wyroku lub ugody sdowej, ustawodawca wprowadzi wyjtek, ktry nie uwzgldnia w zwolnieniu rekompensaty za utracone wskutek szkody na osobie korzyci, jakie podatnik mgby osign gdyby mu szkody nie wyrzdzono (jak wida wypacanie przez ubezpieczycieli odszkodowa tytuem utraconego wynagrodzenia w kwocie tzw. netto, tj.: z potrceniem podatku dochodowego, jest cakowicie niezasadne).
  1. Obowizek podatkowy
Co zetem z podatkiem dochodowym, gdy na wykonanie przez ubezpieczyciela umowy ubezpieczenia odpowiedzialnoci cywilnej za szkody powstae w zwizku posiadaniem pojazdw mechanicznych naoymy powszechny obowizek podatkowy?

Z przytoczonych powyej norm prawnych bez wtpienia mona wskaza, e odszkodowania obejmujce roszczenia utraconych dochodw lub korzyci, w zwizku ze szkod na osobie z czynu niedozwolonego, nie zostay zwolnione spod opodatkowania i od otrzymanych kwot naley odprowadzi podatek dochodowy. Z zadouczynieniem za doznan krzywd, o ktrym mowa w art. 445 1 K.C., przyznanym i wypaconym na podstawie zawartej z uprawnionym umowy ugody sprawa nie jest prosta.

Rozpatrujc zagadnienie konstytucyjnoci przepisu, na podstawie ktrego wiadczenia uzyskane na zasadzie ugody sdowej nie byy zwolnione od opodatkowania, problemu omawianego w artykule dotkn szcztkowo Trybuna Konstytucyjny.

W orzeczeniu z 29 listopada 2009r., (spr. SK 51/2006, opubl. OTK ZU 2006/10A, poz. 156) TK zwrci uwag na to, e cyt.: ”…gdyby wypadek skarcego by rozstrzygany na tle obecnie obowizujcych przepisw, zachodziaby wtpliwo, czy nalene mu odszkodowanie z tytuu wypadku przy pracy jest objte hipotez pkt 3, czy te - pkt 3b. Od rozstrzygnicia tej wtpliwoci zaleaaby ocena podatkowa odszkodowania uzyskanego na podstawie ugody sdowej (na podstawie pkt 3 - obowizek podatkowy, na podstawie 3b - zwolnienie). Co wicej, wypada zauway, e w wypadku, gdy poszkodowany uzyskuje zarwno jednorazowe odszkodowanie, jak i rent, co zdarza si w bardzo licznych wypadkach szkd na osobie, renta ustalona w ugodzie sdowej byaby zwolniona od podatku (pkt 3c), za los jednorazowego odszkodowania, ustalonego t sam ugod, byby wtpliwy (wytuszczenie moje). Trybuna Konstytucyjny stwierdza, e istnienie tego rodzaju niejasnoci w regulacji podatkowej zasuguje na zdecydowanie krytyczn ocen”.

Uzupeniajc w minimalnym stopniu orzecznictwo o wyroki NSA i WSA naley wskaza spraw z 7 wrzenia 2004 roku (niestety dwa lata przed wyrokiem TK). W uzasadnieniu do wyroku (sprawa FSK 361/2004, opubl. LexPolonica 371101) NSA wskaza, e „w wietle brzmienia art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osb fizycznych rdem powstania prawa do odszkodowania, ktre powodowao ustawowe zwolnienie go od podatku dochodowego od osb fizycznych, jest przepis ustawowy a nie czynno prawna, w szczeglnoci za umowa”. W sprawie tej chodzio o wadliwe wykonanie umowy sprzeday pracownikom akcji zakadu pracy, co sd dostrzeg, na okoliczno braku ustawowej regulacji zasad i wysokoci odszkodowania, co skutkowao obowizkiem podatkowym.

Z kolei w sprawie 1 SA/G1 1114/2008 (opubl. LexPolonica 2046602) WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 3 czerwca 2009r. podnis, e „za odszkodowania, o ktrych mowa w art. 21 ustawy, naley uzna takie, ktrych rdem jest przepis prawa niezalenie od tego, czy bezporednim tytuem wypaty jest wyrok, ugoda sdowa, decyzja, czy te umowa. WSA nie zgodzi si, e samo zawarcie ugody w rozumieniu art. 917 k.c., w ktrej okrelono kwot odszkodowania, wyklucza zastosowanie zwolnienia. W tym przypadku konieczne jest wczeniejsze stwierdzenie istnienia pozostaych przesanek warunkujcych to zwolnienie podatkowe[…] zdaniem WSA w pierwszym rzdzie organ powinien odnie si do tego, czy kwota wynikajca z ugody sdowej stanowi odszkodowanie lub zadouczynienie, a nastpnie po pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, czy wysoko lub zasady jej ustalenia wynikaj wprost z przepisw odrbnych ustaw lub przepisw wykonawczych[…]”.
  1. Podsumowanie
Za podstawowe argumenty w opisywanej sprawie uzna naley tezy Trybunau Konstytucyjnego. Trzeba take podkreli, e w wyroku TK z dnia 29 listopada 2006r. (Dz.U. z 2006 r. Nr 226 poz. 1657) z dniem 11 grudnia 2006 r. za niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP zosta uznany tylko i wycznie art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy o podatku dochodowym od osb fizycznych w zakresie, w jakim wycza zwolnienie podatkowe w stosunku do odszkodowa uzyskanych na podstawie ugody sdowej. Owa niezgodno w adnym wypadku nie dotyczy ugd zawartych poza sal sdow. Jak podnis WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 4 czerwca 2009 (sprawa I SA/Po 363/2009, opubl. LexPolonica 2090650), cyt.: „Sejm nowelizujc ustaw o podatku dochodowym od osb fizycznych ustaw z dnia 25 kwietnia 2008 r. (Dz. U. 2008 r. Nr 97 poz. 623) i wykonujc powyszy wyrok Trybunau Konstytucyjnego - postanowi jedynie zwolni od opodatkowania otrzymane odszkodowania lub zadouczynienia, jeeli ich wysoko lub zasady ustalania wynikaj wprost z przepisw, ale tylko w przypadku ich okrelenia w ugodzie sdowej.”

Z powyszego wynika, e spokojny sen mog mie tylko poszkodowani, ktrzy dziki zawartej ugodzie otrzymali odszkodowanie lub zadouczynienie przed 31 grudnia 2004 roku (w 2009r. min w tych sprawach okres przedawnienia, ktry wynosi 5 lat od koca roku kalendarzowego, w ktrym powsta obowizek zapaty podatku).

W mojej ocenie przepisy w tej materii s niestety niekorzystne dla poszkodowanych. Ustawodawca zwolni bowiem z opodatkowania kwoty wypacone na podstawie przepisu prawa z wyjtkiem tych, ktre wynikaj z innych ni sdowe ugd. Gdyby zatem wystarczya podstawa ustawowa dla zwolnienia podatkowego zadouczynienia, zbdne byoby wyczenie spod tego obowizku ugd i to, w dodatku wycznie zawartych przed sdem. Co wicej, gdyby odszkodowania lub zadouczynienia z OC za szkody na osobie miay by zwolnione z opodatkowania, zbdne rwnie byoby zwalnianie odszkodowa wycznie w postaci renty. Z przytoczonych norm wyranie wida, e ustawodawca rozrnia odszkodowania w postaci renty od innych postaci, w tym zadouczynienia, a take materialno-prawn posta umowy ugody od jej procesowej odmiany.

Osobicie odradzabym uleganiu namowom na zawieranie ugody z ubezpieczycielem. Rozwizaniem w takiej sytuacji jest skarga do KNF albo Rzecznika Ubezpieczonych na wymuszanie zawarcia ugody (do wymuszenia zaliczy naley take postawienie warunku wypaty wiadczenia po zawarciu ugody), albo wystpienie do sdu z wnioskiem o wezwanie ubezpieczyciela do zawarcia ugody przed sdem. Trzeba mie take nadziej, e spraw poruszy Rzecznik Ubezpieczonych i uzyska jasn interpretacj Ministerstwa Finansw. Niezbdna jednak, zdaje si by zmiana ustawy o podatku dochodowym od osb fizycznych polegajca na rozszerzeniu katalogu zwolnie (art. 21 ustawy) o zadouczynienia za krzywd, otrzymane z tytuu wyrzdzonej szkody na osobie.

Wojciech Fallach
Grupa TUR

blog autora: odszkodowania.bblog.pl


« powr�t do dzia�u: Poradniki
« zapisz si� na Newsletter
Najczciej kradzione
  • VOLKSWAGEN PASSAT
  • VOLKSWAGEN GOLF
  • AUDI A4
Nasze serwisy:
www.ubezpieczeniaonline.pl Ubezpieczenia przez Internet. Kup online ubezpieczenie samochodu, na ycie, zdrowotne, nieruchomoci, na wakacje, na narty, NNW, dla przedsibiorcw, inwestycyjne, ochrona prawna.
www.ubezpieczeniazyciowe.pl Wszystko o ubezpieczeniach na ycie. Zamw ubezpieczenie na ycie, Korzyci z ubezpieczenia na ycie, Ceny ubezpiecze na ycie, Czym jest ubezpieczenie na ycie? Oblicz skadk ubezpieczenia na ycie.
www.rankingubezpieczennazycie.pl Ranking Ubezpiecze Ochronnych - zabezpiecz Twoje ycie i zdrowie. Ranking Ubezpiecze Oszczdnociowych - oszczdzaj na emerytur. Na co zwrci uwag wybierajc polis na ycie?
www.ubezpieczeniemieszkania.pl Zamw ubezpieczenie nieruchomoci u 5 agentw lub kup ubezpieczenie mieszkania online. Wypenij formularz, oblicz skadk i kup polis. Polisa na e-maila!
www.ubezpieczenienanarty.pl Ubezpieczenia na narty i snowboard. Poradniki narciarskie. Oblicz skadk ubezpieczenia na narty i snowboard. Kup ubezpieczenie narciarskie online.
www.ubezpieczenienarciarskie.pl Porwnaj ubezpieczenia narciarskie online i dopasuj najlepszy wariant ubezpieczenia dla siebie. Ubezpieczenia na narty daj Ci komfort spokojnych i bezpiecznych wojay po stokach narciarskich.
www.ubezpieczenieturystyczne.com.pl Porwnaj ubezpieczenia podry online, dopasuj najlepszy wariant ubezpieczenia dla siebie i kup polis turystyczn online. Ubezpieczenia na wakacje - podrne, ubezpieczenie na wyjazd.
www.polisaturystyczna.pl Porwnaj ubezpieczenia turystyczne online, wybierz najlepszy wariant ubezpieczenia dla siebie i kup polis turystyczn online. Ubezpieczenia na wakacje - dla Ciebie i Twojej rodziny.
finanse.rankomat.pl Porwnaj produkty bankowe i sprawd ranking kredytw gotwkowych oraz ranking kredytw hipotecznych. Najlepsze produkty bankowe w internecie.