X
Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszego serwisu. Jeśli nie chcesz, aby pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku,
zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej na temat naszej polityki prywatności znajdziesz tutaj.

www.ubezpieczenie.com.pl

Kryterium zatrudnienia w kraju niekonstytucyjne

2012-08-20 12:45 poniedziałek
Podstawa wymiaru emerytury lub renty pracownika zatrudnionego za granicą nie może być różnicowana w zależności od tego, czy pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę w kraju. Taka zależność narusza konstytucyjną zasadę równości – orzekł Trybunał Konstytucyjny.

Wątpliwości co do ustalania wysokości świadczenia zgłosił Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim. W skierowanym do TK pytaniu prawnym wniósł o zbadanie zgodności § 10 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent, w zakresie w jakim pomija pracowników nie zatrudnionych w kraju przed wyjazdem za granicę, z art. 32 Konstytucji i art. 2a ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zasada równego traktowania o której mowa we wspomnianych przepisach dotyczy w szczególności
  1. warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych,
  2. obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne,
  3. obliczania wysokości świadczeń,
  4. okresu wypłaty świadczeń i zachowania prawa do świadczeń. 
Ubezpieczony, który uważa, że nie zastosowano wobec niego zasady równego traktowania, ma prawo dochodzić roszczeń z tytułu ubezpieczeń z ubezpieczenia społecznego przed sądem.

Zgodnie z kwestionowanym przepisem, jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru pracownik był zatrudniony za granicą, do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się kwoty, od których za okresy zatrudnienia opłacono w kraju składkę na ubezpieczenie społeczne. Alternatywnie, jeśli okres zatrudnienia za granicą przypada przed dniem 1 stycznia 1991 r. przyjmuje się kwoty wynagrodzenia przysługującego w tych okresach pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę.  

Taka regulacja narusza konstytucyjną zasadę równości oraz zasadę niedyskryminacji. Wydając rozporządzenie pominięto dopuszczalność ustalenia podstaw wymiaru składki na podstawie tzw. wynagrodzeń zastępczych osób, które przed rozpoczęciem pracy za granicą nie wykonywały pracy w kraju. Natomiast dla osób zatrudnionych w kraju przed wyjazdem taką możliwość przewidziano.

Taka sytuacja może skutkować nieuprawnionym różnicowaniem wysokości emerytur poprzez zaniżenie wysokości emerytury osobom niepracującym przed wyjazdem w kraju

Podczas rozprawy, która odbyła się 2 lipca 2012 r. TK orzekł, że § 10 pkt 2 przedmiotowego rozporządzenia w zakresie, w jakim uzależnia ustalenie podstawy wymiaru emerytury lub renty od tego, czy pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę w kraju jest niezgodny z konstytucyjną zasadą równości.

Przepis nie uwzględnia wypadków, gdy pracownik nie był wcześniej zatrudniony w kraju, a praca za granicą była jego pierwszym miejscem zatrudnienia. Ustawodawca uzależnił więc sposób ustalania wymiaru emerytury lub renty dla osób, które przed 1 stycznia 1991 r. pracowały za granicą jedynie od tego, czy wcześniej były zatrudnione w Polsce. Takie zróżnicowanie jest nieuzasadnione, przez co powoduje dyskryminację określonej grupy pracowników przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty.
Z powyższych przepisów wynika, że jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru świadczenia pracownik był zatrudniony za granicą i okres tego zatrudnienia przypada przed dniem 1 stycznia 1991 r., do ustalenia podstawy wymiaru świadczenia przyjmuje się kwoty wynagrodzenia przysługującego w tym czasie pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę.

W świetle powyższego jeżeli na przykład pracownik przed wyjazdem za granicę zatrudniony był jako ślusarz, to przy ustalaniu podstawy wymiaru jego emerytury należy przyjąć kwoty wynagrodzenia, jakie otrzymywał w tym okresie w kraju, w jego macierzystym zakładzie pracy inny pracownik zatrudniony na stanowisku ślusarza. Nie można natomiast przyjąć rzeczywistych kwot wynagrodzenia otrzymywanego przez tego pracownika podczas pracy poza granicami Polski

Jeżeli natomiast w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru świadczenia pracownik był zatrudniony za granicą i okres tego zatrudnienia przypada po dniu 31 grudnia 1990 r., do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się kwoty, od których za te okresy opłacono składkę na ubezpieczenie społeczne w kraju.

W przytoczonym wyżej przypadku część okresu zatrudnienia za granicą przypada przed dniem 1 stycznia 1991 r., a część po tej dacie. Oznacza to, że jeżeli te lata pracy będą przyjmowane do ustalenia podstawy wymiaru emerytury, należy zastosować zarówno jedno, jak i drugie rozwiązanie. Do ustalenia podstawy wymiaru świadczenia za okres zatrudnienia od dnia 1 czerwca 1989 r. do dnia 31 grudnia 1990 r. przyjęte zostaną kwoty wynagrodzenia przysługującego w tym czasie pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę.

Zaznaczyć tu należy, że kwoty tego wynagrodzenia podaje zakład pracy wysyłający pracownika do pracy za granicę. Natomiast za okres od dnia 1 stycznia 1991 r. do 31 stycznia 1992 r. do ustalenia podstawy wymiaru emerytury zostaną przyjęte kwoty, od których za te okresy opłacono składkę na ubezpieczenie społeczne w kraju.

Konkluzja:
Jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru pracownik był zatrudniony za granicą, do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się za okresy tego zatrudnienia:  
  1. kwoty, od których za te okresy opłacono składkę na ubezpieczenie społeczne w kraju, albo 
  2. jeżeli okres zatrudnienia za granicą przypada przed dniem 1 stycznia 1991 r. – kwoty wynagrodzenia przysługującego w tych okresach pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę.  
Podstawa prawna:
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent ( Dz.U z 1989 r. Nr 11 poz. 63 ze zm.).

Przemysław Gogojewicz

Specjalista w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych
www.gogojewicz.com